Aantekeningen bij de Nuraghe kaart

In deze aantekeningen staat de werkwijze beschreven bij het samenstellen van de database van nuraghi. De volgende pagina's bevatten de bibliografische referenties van geraadpleegde bronnen, boeken en websites. Dit zijn de referenties waar in de sectie documentatie van de beschrijving bij elke nuraghe naar verwezen wordt. Verder is er een app voor mobiele apparaten beschikbaar, zie onder Downloads.

Tijdens het ontwikkelen van de site over Sardinië kwam bij mij het plan op om een database aan te leggen van de bijna ontelbare nuraghi die voorkomen op het eiland. Bijna ontelbaar want vooralsnog is er geen officiële lijst van de monumenten uitgegeven en spreekt men in wetenschappelijke teksten in termen van schattingen met aantallen die liggen tussen de 6000 en 8000. In het verleden zijn wel degelijk onderzoeken gedaan naar de geografische spreiding van de monumenten en voor een deel zijn deze ook in kaart gebracht, maar zonder het gehele territorium van de Regione Sardegna te dekken. Er zijn ook anderen die hetzelfde idee hebben opgevat en de positie van de nuraghi aangeven via een publieke site, Wikimapia. In 2009 ben ik begonnen met de registratie van de monumenten en deze op een kaart op de website weer te geven gevolgd door pagina's met lijsten met een ordening en een zoekfunctie. In deze aantekeningen geef ik wat meer uitleg over de gehanteerde methode van onderzoek en opbouw van de gegevens.

De onderzoeksmethode

De Nuraghe kaart
De Nuraghe kaart

De Nuraghe kaart en de bijbehorende Lijst van Nuraghi is samengesteld op basis van kartografische gegevens, aangevuld met bibliografische referenties. Voor de kartografische gegevens is als basis de serie kaarten gebruikt van het Istituto Geografico Militare, Carte Topografiche D´Italia met een schaal van 1:25.000. Dit zijn de meest gedetailleerde kaarten die te krijgen zijn in Italië. Op deze kaarten is de positie van bijna alle nog bestaande nuraghi expliciet aangegeven, zij het dat er altijd een foutmarge in kan zitten. De kaarten zijn rond 1990 gedrukt op basis van luchtfoto's en van prospectie in de jaren daaraan voorafgaand.
De gegevens van de kaarten zijn vergeleken met meldingen van de positie van nuraghi op Wikimapia waar een aantal leden van deze site deze hebben aangegeven, al dan niet met foto's van de bouwwerken 1. Met behulp van Wikimapia is de geografische positie verkregen die vastgelegd is in de database samen met de coordinaten van de kaarten van de IGM.
In Google EarthTM wordt ook de hoogte in meters gegeven van een bepaald punt. Deze gegevens zijn gebruikt voor de hoogtebepaling van het punt waarin de nuraghe zich bevindt. De hoogte in Google Earth is afgeleid van het Mean Sea Level (MSL), het gemiddelde zeeniveau in de wereld 2.

Hieruit volgt dat geografische positie en de hoogtebepaling niet exact maar bij benadering zijn vastgesteld. Voor een exacte positiebepaling en een correcte hoogtemeting zou gebruik gemaakt moeten worden van een GPS en een landmeting, waarbij het vloeroppervlak in het midden van de centrale toren een gestandaardiseerd meetpunt zou moeten zijn.

Voor de naamgeving is gebruik gemaakt van de namen zoals deze op de kaarten van de IGM gegeven zijn. In die gevallen waar de naam niet bekend was is de naam van het gebied genomen waar de nuraghe zich bevindt, of de populaire naam indien bekend. In de Sardische taal kunnen er verschillende spellingswijzen bestaan. Er kunnen ook verschillende woorden gebruikt worden die eenzelfde betekenis hebben. Hierdoor kan het zoeken op naam via de zoekfunctie nog wel eens geen resultaat opleveren. Een voorbeeld is het woord nuraghe zelf dat ook als nuraxi of nurake gespeld wordt. Het komt ook wel voor dat de naam in de bibliografische referenties niet overeenkomt met die van de kaarten. Daar waar er afwijkende namen gebruikt zijn, of mogelijke verwisselingen of vergissingen zijn gemaakt, is de naam die in de referentie gebruikt wordt tussen haakjes er achter gezet. In sommige gevallen waar een naam ontbreekt en alleen een nummer verwijzing is, is ook het nummer toegevoegd.

Het id van de nuraghe, kort voor identificatie nummer, is volkomen willekeurig en op basis van de volgorde van toevoegen aan de database. Het is ondoenlijk daarin een systematiek aan te brengen zonder continu de database overhoop te gooien. Het nummer is dan ook alleen maar een informatie-technisch hulpmiddel.

De gemeente en provincie aanduidingen zijn gebaseerd op de moderne staatkundige indeling van Italië en hebben geen andere relatie met de nuraghe dan dat ze aangeven onder welk bestuurlijk territorium ze vallen. De gemeente grenzen staan aangegeven op de kaarten van de IGM. De provincie grenzen zijn in 2006 gewijzigd met het ontstaan van vier nieuwe provincies.

Op de kaart wordt net zoals in de literatuur onderscheid gemaakt tussen type nuraghe, tussen een archaïsche nuraghe met een gang en de klassieke nuraghe met een tholos koepelgewelf, tussen simpele en complexe bouwwerken waarbij de complexe nuraghi uit twee of meer torens bestaan. Op de kaart worden de archaïsche nuraghi, de bouwwerken met een gangenstelsel en die van afwijkende vorm, aangeduid als protonuraghe. De klassieke nuraghi worden aangeduid als enkelvoudige torens en de complexe bouwwerken met meerdere torens of een combinatie van een protonuraghe en een klassieke nuraghe als complexe nuraghe. Daar waar geen indicatie is van de exacte architectuur is de nuraghe aangeduid als Niet Gedefiniëerd.

Selectie criteria

Het is zeer goed mogelijk dat op deze kaart nuraghi aangegeven staan die niet meer terug te vinden zijn omdat ze geheel verdwenen zijn. Zo kan het ook zijn dat er nuraghi op de kaart missen die wel degelijk nog bestaan maar die nergens aangegeven zijn. Bij het opstellen van de lijst heb ik de volgende criteria gehanteerd:

  • Als de nuraghe op de kaart van de IGM staat ben ik er van uit gegaan dat deze ook daadwerkelijk bestaat, met uitzondering van die gevallen waarin op Wikimapia overtuigend bewijs is dat het niet om een nuraghe gaat, maar om een nuraghe nederzetting of heiligdom.
  • Indien op Wikimapia nuraghi aangegeven zijn met overtuigend bewijs dat deze bestaan, heb ik deze alsnog toegevoegd. Alleen als er geen referenties zijn zoals foto's heb ik deze vooralsnog niet opgenomen aangezien er geen verificatie heeft plaatsgevonden en ook de exacte positie niet geverifieerd is.
  • Wanneer er bibliografische referenties zijn van bepaalde nuraghi heb ik deze aan de lijst toegevoegd indien de positie bekend is.
  • Indien er bibliografische referenties zijn van nuraghi die niet op de kaart zijn aangegeven en daarvan de positie noch het bestaan ervan geverifieerd kon worden heb ik deze vooralsnog niet opgenomen (zie ook de aantekeningen bij de bibliografische referenties)

Wat kan dan als Nuraghe aangemerkt worden? In principe kan een bouwwerk als nuraghe aangemerkt worden als deze beantwoordt aan een aantal architectonische kenmerken en als vastgesteld is dat dit bouwwerk in de bronstijd of in de vroege ijzertijd, de Sardijnse Nuraghetijd, gebouwd moet zijn. Bewijzen hiervoor komen van archeologische opgravingen of prospecties in en rond de nuraghe ofwel door middel van dateringen van obsidiaan werktuigen (en in een heel enkel geval van houtresten of organische resten met de C14 methode). Daarom wordt bij zoveel mogelijk nuraghi ook de bibliografische referenties gezocht die aangeven of een nuraghe of het territorium ook inderdaad onderzocht is en vastgesteld is dat de bouwwerken voldoen aan de criteria van een nuraghe.

Statistische data

Statistische data over geografische spreiding, de verdeling naar hoogte en de verdeling naar type is terug te vinden op de pagina Statistieken van de Nuraghi.

Bibliografische referenties

De bibliografische referenties zijn onderverdeeld in de Piano Urbanistico Comunale (bestemmingsplan van de gemeente), de PPR (Piano Paesaggistico Regionale, bestemmingsplan van de Regione) van de regione Sardegna, literatuur (boeken en artikelen) en websites gebruikt als bronnen.

Hulpmiddelen bij verdere studie

Voor geïnteresseerden stel ik een connectie naar de nuraghe database ter beschikking om de gegevens op de eigen site te kunnen gebruiken. Mocht je voor studiedoeleinden graag de database in een ander format willen hebben vraag dit dan de webmaster. Verder kan je op het forum terecht voor vragen en/of opmerkingen.

Er is ook een Nuraghe App voor mobiele devices (Android).

Noten

1 Bij alle nuraghi staat een link naar de coordinaten op Wikimapia
2 Voor uitleg over de Mean Sea Level zie Wikipedia. De engelstalige versie is de meest volledige. Over hoogte in Google Earth zie de Help van Google Earth

Zie de volgende pagina voor nog meer bronnen.

Laatst gewijzigd 12/07/2015

Reisgids mee?

Download Reisgids
©2019 Tharros.info Sitemap Privacy Contact