Prehistorie en geschiedenis in toponiemen

03/04/2011 11:40:20

Prehistorie en geschiedenis in toponiemen

Tijdens de studie archeologie die ik in deeltijd op de Vrije Universiteit heb gevolgd kregen we onder andere les van een professor in de Nederlandse archeologie. Tijdens de colleges vertelde de docent geanimeerd over de opgravingen in Noord-Brabant. Één van de aspecten die daarbij aan bod kwam was de naam van de plek waar ooit een romeinse villa had gestaan. De kabouterberg, niet meer dan een verhoging in het landschap, die het puin van een heuse romeinse villa bleek te bevatten. Toponiemen duiden vaak de oorsprong van een plek aan die via deze volksnaam overgeleverd worden tot in onze tijd. Tijdens de colleges Mediterrane archeologie wees de docent die dit vak gaf op hetzelfde principe van toponiemen die archeologische interessante plaatsen kunnen aanduiden.
Op de kaarten van het Istituto Geografico Militare staan zo ongeveer alle toponiemen die Sardinië rijk is. Op zoek naar de op de kaarten aangegeven torens uit de bronstijd, de nuraghi, zijn er heel veel toponiemen rond de dorpen die steeds weer terugkeren. De mens deelde zijn omgeving in en benoemde de gebieden in de zijn bekende wereld. Een voorbeeld is de toponiem sa bingia beccia (de oude wijngaard) of s'ena (aanduiding voor een ader van water). Veelvoorkomende toponiemen zijn gerelateerd aan de torens uit de bronstijd, zoals su nuraxi, su nurage, su casteddu, nuragi figu, en duiden plaatsen aan waar zich zo'n toren bevond in de volksherinnering. Soms is de toponiem het enige wat nog overgebleven is van de site en is de toren zelf al lang verdwenen. Zo kan een toponiem als is bangius aangeven dat er romeinse baden hebben gestaan, ruinas dat er een overblijfselen zijn van huizen of een dorp. Veelvoorkomend is ook de toponiem perda longa of pedra longa waar menhirs uit de prehistorie staan of ooit gestaan hebben.
Domus de JanasNaast de nieuwe begraafplaats in Marrubiu, aan de overkant van het kanaal, ligt de zone van su nuraxi. Ooit lagen daar grote rotsblokken die door de ijverige gemeentewerken zijn weggehaald lang voordat ik voor het eerst in het dorp kwam. Daarvoor in de plaats staan nu een cabine van de electriciteitsmaatschappij en van de prehistorie rest niets anders dan de naam in de herinnering.
Behalve de gebieden hadden ook de archeologische overblijfselen zelf een naam die in de volksoverlevering aan legende en mythe werden geassocieerd. Domus de Janas, de huizen van de feeën, zijn uit de rots gehouwen grafkamers. Tombe di Giganti, de grote cyclopische grafstructuren al dan niet met een grote sluitsteen waarvan men dacht dat dit de graven van een volk van reuzen moest zijn. Domu de s'Orcu, het huis van de ork, werd aan sommige nuraghi verbonden, als de woonplaats van afschrikwekkende personages. De herinnering aan de mensen die ooit de torens en graven bouwden en de grafkamers in de rotsen hakten vervaagde tot sprookjes die doorverteld werden aan de kinderen om een plek te geven aan die wonderlijke bouwsels. Net zoals de Nederlanders de overblijfselen van een Romeinse villa associeerden aan kabouters.

Prehistorie en geschiedenis in toponiemen

©2019 Tharros.info Sitemap Privacy Contact