De tempel van Antas staat midden in het ertsrijke berggebied van de Iglesiente, in een van de groene valleien. De tempel werd aanvankelijk door de Puniërs opgericht om de verbondenheid tussen de Karthagers en de Sarden te symboliseren en gaf aan hoe groot de Puniërs het belang van de erts winning in dit gebied al beschouwden. Onder de Romeinen, die ook dit belang inzagen, werd de tempel in romeinse stijl herbouwd en dat wat er nu nog te zien is zijn er de overblijfselen van. De tempel, in vallei van de rivier de Antas (rio Antas) waaraan de site de naam ontleent, was gewijd aan Babai, de voorvader van de Sarden, die door de Puniërs Sid en door de Romeinen Sardus Pater werd genoemd. Hoe de Sardische godheid door de Sarden zelf genoemd werd is niet bekend uit de bronnen. Het kwam in de oudheid wel vaker voor dat lokale godheden aan Punische, Griekse of later Romeinse goden geassimileerd werden en dat ze hun oorspronkelijke naam verloren.

De architectuur

Het fries van de tempel van Antas
met de inscriptie (Fluminimaggiore)

Het gebouw staat op een platform (23,25 bij 9,30 meter) met aan de voorzijde een trap over de gehele breedte (17,25 bij 9,30 meter). Dit is karakteristiek voor de architectuur van Romeinse tempels. Aan de voorkant staan vier zuilen die het fries dragen waarop nog een inscriptie te lezen is: Imp(eratori) {Caes(ari) M.} Aurelio Antonino. Aug(usto) P(io) F(elici) temp{(lum) d}ei {Sa}rdi Patris Bab{i/vetustate c}on{lapsum} (?) {---} A{---} restitue{ndum} cur{avit} Q (?) Co{el}lius (of Co{cce}ius) Proculus. Hieruit kunnen we opmaken dat de tempel gerestaureerd is ten tijd van Caracalla en gewijd was aan Sardi Patris Babi, de voorvader van de Sarden en dat Proculus deze restauratie uitgevoerd had. Hiermee is de restauratie te dateren op rond 215 n Chr. De Romeinse tempel zou mogelijk al in 28 voor Chr kunnen zijn gebouwd.

De cella en het adyton met de twee ruimtes
en de bassins in de vloer

Het voorportaal (pronaos), gedragen door vier zuilen aan de voorzijde en twee aan de zijkant van 8 meter hoog met ionische kapitelen, geeft toegang tot de interne gesloten ruimte van de tempel, de cella, waarschijnlijk geheel in kalksteen opgetrokken en waarvan de vloer ingelegd was met mozaïek in een rechtlijnig zwart-wit patroon. Achterin de ruimte. het adyton, bevinden zich twee kleinere ruimtes elk met een vierkant bassin voor de ingang. Men vermoed dat hierin water heeft gezeten. Via kleine treden kon men in de bassins afdalen. Uitzonderlijk voor de Romeinse tempelbouw zijn de twee zijdeuren. Het dak werd gedragen door pilasters die vlak tegen de binnenmuur stonden en door de zuilen aan de voorzijde. De grote stenen waren verankerd met zwaluwstaart verbindingen van lood.

Voorgeschiedenis

Aan de voorzijde van de tempel
zijn de punische resten te zien

De Romeinse tempel is pal op de plek van de punische voorganger gebouwd. Deze punische tempel is deels opgegraven en uit de resten kon men opmaken dat het een rechthoekig gebouw was, de as lag in noordoostelijke richting, met een enkele cel in de noordelijke hoek, een gebruikelijke indeling voor punische tempels. Het altaar bevond zich tegen de noordelijke muur aan. In en rond de tempel zijn veel votiefstenen met Punische inscripties gevonden die aan de godheid Sid gewijd waren. De punische tempel verdween onder de brede toegangstrappen van de latere Romeinse tempel en de delen die zijn opgegraven ten koste van de Romeinse trap zijn nu nog te zien.

De site was al in gebruik in de nuraghe tijd, de bronstijd. Naast de tempel zijn er graven gevonden die uit de negende-achtste eeuw voor Chr stammen. In een van de graven is een bronzen beeldje gevonden dat geidentificeerd is met de godheid Babai. Op ongeveer tweehonderd meter zijn er ook resten van een nuraghe nederzetting te zien.

De god Babai – Sid - Sardus Pater

De vallei van de rio Antas en de
bergen van de Iglesiente (Fluminimaggiore)

Sardus Pater was een oude godheid van de jacht van de Sarden, Babai. De god werd vaak afgebeeld met een lans in zijn hand en een verentooi zoals op munten uit de romeinse tijd. De Sardische godheid werd in de Punische tijd met Sid geassimileerd, de zoon van Melqart en Tanit (Astarte). In veel van de wijdingsteksten komt de naam Sid terug en ook in de eigennamen in de vorm van bijvoorbeeld Sidonius. Sardus daarentegen was in de mitologie verbonden aan Herakles (Hercules) en was een van zijn zonen. Onder de Romeinse keizers werd de cultus van de godheid Sardus Pater bevorderd omdat deze goed aansloot bij de lokale godheid Babai en tegelijkertijd bij de in Rome vereerde Herakles-Melqart in het Forum Boarium.

Het berggebied van de Iglesiente en de daaraan grenzende regio van Sulcis is een rijk ertsgebied en er zijn veel mijnen te vinden die al vanaf de oudheid in gebruik waren. Vooral lood, ijzer en zilver werd er gewonnen. Hiervoor waren arbeidskrachten nodig om deze te exploiteren en deze kwamen vooral van de inheemse Sardische bevolking. De tempel was een middel om hen te binden aan hun Punische en Romeinse bazen. Van de Romeinse tijd weten we ook dat veel bannelingen naar de mijnen op Sardinië werden gestuurd.

Bibliografie

Mastino, A. 2005: Storia della Sardegna Antica, Sassari
Zucca, R. 1989: Il tempio di Antas, Sassari

Adres: Fluminimaggiore, tel. 0781-580990

Openingstijden: zomer 09.30-17.30 (van juli tot en met september tot 19.30 alle dagen), winter 09.30-16.30 (op maandag gesloten)

Prijzen: Euro 3,50 Voor groepen Euro 3,00 en voor studenten Euro 2,50

site: Società Start-Uno

Rondleidingen met gids mogelijk en verder zijn er wandelroutes uitgezet langs de oude romeinse weg richting de Romeinse steengroeve en de grotten van Su Mannau